Onbegrepen gedrag bij dementie

Samenwerken aan betere zorg, ook als het complex wordt.

STIP-Methode

Wat is de STIP-Methode?

De STIP-Methode (Stapsgewijze Integrale Preventie en behandeling) is een methodische aanpak in de ouderenzorg om onbegrepen gedrag bij mensen met een hersenaandoening, zoals dementie, te voorkomen en te behandelen. Het combineert de biografie en sociale omgeving van de cliënt met klinisch redeneren en stepped care (stapsgewijze) interventies om onbegrepen gedrag beter te begrijpen en het welzijn te verhogen. Daarnaast helpt het zorgverleners om van handelingsverlegenheid (onzekerheid over wat te doen) naar handelingsbereidheid en effectief handelen te komen.
Het is een bewezen effectieve methode die multidisciplinaire samenwerking stimuleert.

Het resultaat:
Meer kwaliteit van leven voor de cliënt, omdat de zorg en behandeling precies aansluit op wat diegene écht nodig heeft.
Medewerkers en mantelzorgers voelen zich beter ondersteund in de dagelijkse zorg en begeleiding.

Waarom de STIP-Methode

Stand van zaken: Onbegrepen gedrag – zoals angst,depressie, agressie, of apathie – komt voor bij meer dan 90% van de groep kwetsbare ouderen met een hersenaandoening, zoals dementie. Dit gedrag is vaak een uiting van psychisch lijden bij de cliënt en veroorzaakt ook veel leed, frustratie en onmacht bij naasten én zorgprofessionals.

Het probleem: Onderzoek toont aan dat in de praktijk van de zorg nog te vaak zonder gestructureerde methode wordt gewerkt. Dit leidt tot wisselende aanpakken, verwarring en het missen van de échte oorzaak van het gedrag. Als gevolg hiervan overwegen veel verzorgenden en verpleegkundige hun baan op te zeggen door gevoelens van onmacht en frustratie.

De oplossing:De STIP-Methode is ontwikkeld op basis van ruim 30 jaar wetenschappelijk onderzoek (onder meer door ZonMw) en de richtlijn ‘Probleemgedrag bij Dementie’ van Verenso/NIP 2018, ondersteund door V&VN. Het is een bewezen manier om wél grip te krijgen op onbegrepen gedrag.

De STIP-Methode gebruiken

STIP staat voor STapsgewijze Integrale Preventie en behandeling van onbegrepen gedrag bij mensen met dementie. Het is een transdisciplinaire, persoonsgerichte aanpak.

Kern van de STIP-Methode (De basis van het denken):

Preventie centraal: Onbegrepen gedrag voorkomen door goed te kijken naar de behoeften van de cliënt en daar goed op in te spelen.

Biografisch werken: Het gedrag is een signaal van lijden. Kennis van de persoonlijke geschiedenis van de cliënt kan gebruikt worden om onbegrepen gedrag te begrijpen, waarbij de mensen en zijn of haar naasten centraal staans. De aanpak begint bij het individu en zijn unieke levensverhaal, en niet bij het ‘probleem’.

Klinisch redeneren (ABCDE): Systematisch analyseren van het gedrag (Wat gebeurt er? Waarom gebeurt het? Welke oorza(a)k(en) spelen een rol?

Stepped Care (4 stappen): 1. Passende basisbenadering, 2. Persoonsgericht dagritme, 3. Belevingsgerichte zorg, 4. Gerichte therapie/medicatie.

Transdisciplinair: Iedereen in het zorgteam – van verzorgende tot specialist ouderengeneeskunde- gebruikt dezelfde methode en taal. Dit zorgt voor een eenduidige en consistente samenwerking.

B. De 4 Stappen (Stepped Care)

De methode verdeelt de behandeling in logische stappen, van eenvoudig naar gespecialiseerd:

Stap 1: Basiszorg en Leefklimaat Optimaliseren.

Actie: Check de basisbehoeften (pijn, honger, toiletgang) en zorg voor een rustige, voorspelbare, persoonsgerichte omgeving.

Stap 2: Psychosociale Interventies (door het team).

Actie: Gebruik het levensverhaal, pas communicatietechnieken aan en zet belevingsgerichte zorg in.

Stap 3: Gespecialiseerde Interventies (door experts).

Actie: Schakel gedragsdeskundige of psycholoog in voor specifieke therapie of gedragsanalyse.

Stap 4: Psychotherapeutische interventies

Actie: Medicatie alleen waar het een zinvolle aanvulling is, bijvoorbeeld bij ernstig lijden, en altijd in overleg met de specialist ouderengeneeskunde.

Voor wie is de STIP-Methode bedoeld?

Cliëntendoelgroep

De STIP-Methode is ontwikkeld voor kwetsbare ouderen, met een hersenaandoening en die lijden aan cognitieve stoornissen (zoals bijvoorbeeld dementie) en gedrags- en psychologische symptomen vertonen.

Wie kan de STIP-Methode gebruiken?

De methode is transdisciplinair en wordt gebruikt door alle niveaus en functies in de ouderenzorg (V&V-huizen, thuiszorg, revalidatie):

Discipline	Rol binnen STIP
Verzorgenden & Verpleegkundigen	De spil. Zij voeren de methode uit, doen de dagelijkse observaties en optimaliseren de basiszorg (Stap 1 & 2).
Gedragsdeskundigen & Psychologen	Zij helpen bij de diepgaande analyse, begeleiden het team en passen gespecialiseerde interventies toe (Stap 3).
Specialisten Ouderengeneeskunde	Zij leiden het klinisch redeneerproces, bewaken het totale beleid en zijn verantwoordelijk voor inzet van medicatie (Stap 4).
Management & Directie	Zij zorgen voor de randvoorwaarden: implementatie, scholing en het borgen van de methode in de organisatie.

STIP-App

Het digitale hulpmiddel bij onbegrepen gedrag!

De STIP-App is een webapplicatie die de medewerker ondersteunt bij het hanteren van de stipmethode in de praktijk. Het is een cruciaal instrument om de gemaakte afspraken ook daadwerkelijk uit te voeren en te monitoren.

Wat doet de App?

Je krijgt een tool die het werk kan vergemakkelijken met:

Vastleggen van observaties: De zorgverlener registreert eenvoudig welk gedrag er op dat moment plaatsvindt. Met behulp van vragenlijsten zoals bijvoorbeeld de NPI, legt zij gedragsveranderingen en mogelijke achterliggende oorzaken vast van onbegrepen gedrag bij mensen met dementie.
Gestructureerd redeneren: De app leidt u door de stappen van de STIP methode waarmee onder andere een individueel interdisciplinair behandelplan geschreven kan worden.
Borgen van afspraken: Waarmee persoonsgerichte interventies en afspraken voor het hele team helder zijn en zorgt dat deze ook betrouwbaar worden uitgevoerd.
Voortgang monitoren: Het meet de effectiviteit van de interventies, zodat er snel bijgestuurd kan worden als iets niet werkt.

Meer weten?
Bekijk de introductievideo Stip-App

Neem contact op voor een demo

Implementatie

Hoe begint u met STIP methode?

Een goede implementatie van de STIP methode is cruciaal!
We werken daarom samen met een aantal implementatiepartners die veel ervaring hebben in de sector en met de implementatie van de STIP methode.

Samenwerkingspartners

Voor de STIP-Methode biedt de website van Stichting Wetenschap Balans belangrijke achtergrondinformatie met name over Stepped Care 4: Psychotherapeutische interventies.

Hier zijn ook belangrijke formulieren te downloaden direct bruikbaar voor de toepassing van de STIP-Methode.

Stichting Wetenschap Balans legt zich toe op het werken als collectief met onderzoekers en docenten. Stichting Wetenschap Balans biedt daartoe een platform aan professionals die zich bezig houden met onderzoek en onderwijs op het gebied van kwetsbare ouderen.

Voor de STIP-Methode biedt de website van Van Maar Advies achtergrondinformatie hoe je de methode kan implementeren. De website bevat voorbeelden van hoe zij werkt.

Corine van Maar is verandermanager en implementatiedeskundige. Dat doet zij door mensen en organisaties met elkaar te verbinden aan de hand van inhoudelijke vraagstukken. Haar passie is om de expertise van al die enthousiaste zorgverleners weer te laten floreren. ‘Ik ga uit van hun kracht, zodat ze opgeladen en vol nieuwe kennis de zorg kunnen verlenen die kwetsbare doelgroepen – zoals ouderen – verdienen.’

BRUG beschikt over specifieke expertise op het gebied van opleiden voor de zorg. Dat stelt ons in staat samen met u in kaart te brengen welke leerbehoeften er zijn en die effectief om te zetten in een passend opleidingstraject. Procesbegeleiding en coaching kunnen aanvullend of als afzonderlijk traject worden ingezet.

Wij ontwikkelen maatwerktrajecten voor uw organisatie, gebaseerd op onze vanuit wetenschap en zorgpraktijk ontwikkelde trainingsmodules. We zijn vooral actief in V&V en Thuiszorg. BRUG staat voor professionele zorg, waarin technische interventievaardigheden in evenwicht zijn met het vermogen tot contact, verbinding en empathie. U vindt in ons een partner als het gaat om leren, ontwikkelen en implementeren.

Sinds 2017 werken we samen met de Stichting Wetenschap Balans bij het implementeren van de STIP-Methode, gebaseerd op de richtlijn probleemgedrag bij mensen met dementie (Verenso/NIP/V&VN, 2018).

Vivia beweegt zich op het snijvlak van ICT en zorg. Wij bieden innovatieve en stabiele ICT oplossingen voor de zorgsector, met als doel het verminderen van vermijdbare fouten en het vergroten van de gebruiksvriendelijkheid. Door met interesse naar onze klanten te luisteren zijn wij altijd in staat om een passende uitkomst te bieden, ook voor de lange termijn. In onze oplossingen staat niet het product of de technologie centraal, maar de eindgebruiker. Op die manier willen wij ICT voor de zorg laten werken. Vanaf de introductie van de nederlandstalige versie van BPSD Care, is Vivia betrokken bij de support en beheerprocessen. Daarnaast ondersteunt Vivia bij het borgen van de maatregelen op het gebied van privacy en informatiebeveiliging.